Όλυμπος Καρπάθου στο Μουσείο Ελληνικής Λαικής Τέχνης (ΜΕΛΤ) Έκθεση "Εθνογραφικές εικόνες του σήμερα"

Η επιστημονική διερεύνυση και παρουσίαση ενός "ζωντανού" πολιτισμού που να βιώνει τις παραδοσιακές σχέσεις λειτουργείας του ή που να βρίσκεται στο κατώφλι της ενσωμάτωσής του στο σύγχρονο κοινωνικό σχηματισμό, δεν έγινε ποτέ από κανένα αντοίστοιχο μουσείο της χώρας μας.

Η Κάρπαθος αποτελεί ένα από τα ελάχιστα μέρη της Ελλάδας, όπου οι ρυθμοί μεταλλαγής της κοινωνίας της κράτησαν περισσότερο, διατηρώντας μέχρι σήμερα ζωντανή την παράδοσή της.

Στο χωριό Όλυμπος (παλιότερα Έλυμπος), η καθημερινή ζωή των ανθρώπων, εξακολουθεί να διατηρεί ζωντανά τα στοιχεία της πολιτισμικής ιδιαιτερότητάς της: ήθη, έθιμα, η αρχαίζουσα τοπική διάλεκτός της σε τόνους Δωρικούς, η ζωντανή παράδοσή της με τους "λυριστές", που μοιάζουν ν' ακολουθούν τη συνθετική ικανότητα αρχαίων ραψωδών, αποτελούν στοιχεία που συνθέτουν το καθημερινό πρόσωπο του τόπου.

Παρά το γεγονός ότι σήμερα ο παραδασιακός πολιτισμός μεταλλάσει, ακολουθώντας τους δρόμους της εξέλιξης και ανάπτυξης, οι άνθρωποι του τόπου διατήρησαν το χαρακτήρα της παράδοσής τους, αφομοιώνοντας και μεταπλάθοντας νέες μορφές.

Αυτό που μπορεί εύκολα κανείς να παρατηρήσει στην Όλυμπο είναι το γεγονός ότι, παρά την άναρχη δόμηση που παρατηρείται στο χώρο, η αισθητική, διακοσμητική και λειτουργική αντίληψη του σπιτιού, παραμένει η ίδια. Ακόμη, η γυναικεία παραδοσιακή ενδυμασία, εξακολουθεί να φοριέται σε καθημερινή βάση, παρά την αλλαγή των κοινωνιολογικών ή σημειολογικών σημάνσεων που τη χαρακτήριζαν. Για παράδειγμα, τα "γνωρίσματα" της "κανακαριάς" (πρωτοκόρης), δεν αποτελούν πια τα διακριτικά της ενδυμασίας της κοινωνικής αυτής κατηγορίας. Η γυναικεία όμως παραδοσιακή ενδυμασία της Ολύμπου, παραμένει μέχρι και σήμερα ένα ισχυρό στοιχείο της πολιτισμικής ιδιαιτερότητας του τόπου. Ήθη, έθιμα, εκδηλώσεις κοινωνικές, παραμένουν τα ζωντανά συνεκτικά στοιχεία μιας παράδοσης που συνεχίζεται μεταλλαγμένη μέσα στο χρόνο και το χώρο.

Το Μουσείο Ελληνικής Λαικής Τέχνης (ΜΕΛΤ), μέσα στο πλαίσιο μιας διαφορετικής αντίληψης, ότι οι πολιτισμοί παραμένουν "ζωντανές εθνογραφικές συλλογές" προς μελέτη, ακόμη και στο στάδιο μεταλλαγής της κοινωνίας τους, παρουσιάζει την έκθεση με θέμα "Όλυμπος Καρπάθου: Εθνογραφικές εικόνες του σήμερα". Επιδιώκει έτσι να συμβάλει στην προβολή και γνώση ενός πολιτισμού, του πολιτισμού της Ολύμπου Καρπάθου, που βρίσκεται ακριβώς στο στάδιο μετάλλαξης των παραδοσιακών δομών του και ενσωμάτωσής του στο σύγχρονο κοινωνικό σχηματισμό.

Η έκθεση αποτελείται από αντικείμενα και φωτογραφίες. Τα αντικείμενα προέρχονται απο τη συλλογή του ΜΕΛΤ, του Μουσείου Ελληνικών Λαικών Οργάνων, και ιδιωτικές συλλογές. Μέρος των εκθεμάτων αποτελούν αντικείμενα ακόμη "εν χρήσει", που παραχωρήθηκαν με ενθουσιασμό από τους ανθρώπους της Ολύμπου, που η συμμετοχή τους στην έκθεση καταγράφεται ως ζωντανή μαρτυρία του σήμερα και ως διάλογος επικοινωνίας τους με το κοινό των μουσείων.

Οι φωτογραφίες είναι του Βελισσάριου Βουτσά, που η λήψη τους καλύπτει χρονικά το διάστημα 1992-1993. Αξιοποιώντας το επί τόπου υλικό (in situ), ο Βελισσάριος Βουτσάς, ξεπερνά τα στενά πλαίσια μιας εθνογραφικής μαρτυρίας και δημιουργεί εικόνες εικαστικές. Επιδίωξή του είναι να απομονώσει και να επιδείξει τα στοιχεία εκείνα που συνθέτουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του τόπου: ένα βλέμμα, μια κορυφογραμμή, ένα χρώμα, το φως. Παρεμβαίνοντας πότε ενεργητικά, πότε παθητικά, καταγράφει (με κάποια νοσταλγία) μια καθημερινότητα που αρχίζει να αλλάζει πρόσωπο. Οι εικόνες του, δεν έχουν την πρόθεση μιας αυστηρής εθνογραφικής καταγραφής, αποτελούν όμως εθνογραφικό τεκμήριο. 

Ο ρόλος ενός Λαογρφικού Μουσείου-άρα και του Μουσείου μας-αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στα τέλη του 20ου και απαρχές του 21ου αιώνα με την αλματώδη τεχνολογική ανάπτυξη και τις διαρκείς ανακατάξεις σε όλα τα επίπεδα. Ένα Λαογραφικό Μουσείο είναι εξ' ορισμού, προορισμένο να συλλέγει και να διασώζει τα κειμήλεια-τεκμήρια του πρόσφατου παρελθόντος σε μια περίοδο κατά την οποία τα δεδομένα μεταβάλλονται ραγδαία. Έτσι, καλούμεθα να "αποτυπώσουμε" όχι μόνο τα στοιχεία που συνθέτουν το παρελθόν ενός τόπου, αλλά να καταγράψουμε ταυτόχρονα τις μεταβολές και μετεξελίξεις του κοινωνικού του ιστού, πιστεύοντας ότι τα σύγχρονα Λαογραφικά Μουσεία πρέπει να αντανακλούν τόσο τη παλαιά, όσο και τη σύγχρονη ταυτότητα της κοινωνικής ομάδας.

Στην έκθεση "Όλυμπος Καρπάθου: Εθνογραφικες εικόνες του σήμερα" παρουσιάζονται αντικείμενα από τις συλλογές του Μουσείου, τα οποία πλαισιώνουν το καλλιτεχνικό φωτογραφικό υλικό του Βελισσάριου Βουτσά, των ετών 1992-1993. Στόχος μας είναι να παρουσιασθεί όσο το δυνατό πιο ανάγλυφος ένας από τους ελάχιστους ζωντανούς πολιτισμούς, μιας ακριτικής Ελληνικής γωνιάς, της Ολύμπου στην Κάρπαθο.

Η οργάνωση και η επιστημονική επιμέλεια της έκθεσης έγινε απο την Επιμελήτρια του Μουσείου κ. Γιαννούλα Καπλάνη. Πολύτιμη υπήρξε επίσης η συμβολή της κ. Φούλας Διακογεωργίου-Πρωτόπαπα και του κ. Γιώργου Κανάκη από την Όλυμπο, στη σωστή παρουσίαση των στοιχείων του πολιτισμού του τόπου τους. Το Μουσείο εκφράζει σε όλους τους συντελεστές της έκθεσης τις ιδιαίτερες ευχαριστίες του.